26 شهریور 1364 روز صدور حکم حضرت امام (ره) خطاب به محسن رضایی، فرمانده وقت سپاه برای تشکیل سه نیروی زمینی، دریایی و هوایی سپاه است. اکنون با گذشت نزدیک به ربع قرن از زمان صدور این حکم، شایسته است که حقایق بیشتری از این واقعه در اختیار علاقه مندان انقلاب اسلامی و دفاع مقدس قرار گیرد تا یادآور این تلاشها برای حفظ انقلاب اسلامی شود.

اکنون تابستان 1364 است و سپاه خود را برای اولین عملیات مستقل از ارتش یعنی عملیات فاو آماده می‌کند. در شرایطی که سپاه چهارمین سال آغاز سازماندهی نظامی خود را پشت سر می‌گذارد، سازمان رزم این نهاد برآمده از انقلاب در سیر تحول تدریجی اما شتابناک خود پس از طی مرحله تشکیل گردان‌های رزمی، تیپ‌ها و لشگرها به مرحله تشکیل یگان‌های زمینی، دریایی و هوایی رسیده است.

سپاه پاسداران که در زمان شروع جنگ یک نیروی حداکثر 30 هزار نفری بود و بیشتر در استان‌های مرزی و مناطق بحرانی مثل استان‌های کردستان و سیستان و بلوچستان مستقر بود، در سال دوم جنگ به یک روند رشد تصاعدی دست یافت و توانست با تشکیل تیپ‌های رزمی خود، با کمک ارتش به آزادسازی سرزمین‌های اشغالی ایران بپردازد.

در چنین شرایطی، برخی محافل سیاسی با زمزمه‌های تلخی همچون «سپاه می‌تواند کار جنگ را یکسره کند ولی نمی‌کند تا امکانات بیشتری بگیرد» و « فرمانده سپاه به دنبال در دست گرفتن فرماندهی کل نیروهای مسلح است»، فشار روحی مضاعفی را بر فرماندهان سپاه و حضرت امام (ره) وارد می‌کنند.

در همین حال جلسه‌ای متشکل از فرماندهان لشگرها و قرارگاه‌های ارتش و سپاه در جماران تشکیل می‌شود ولی غیبت معنادار محسن رضایی، نگاه حضرت امام (ره) را متوجه دغدغه‌های مدیریتی و سیاسی فرمانده سپاه می‌کند. سردار رضایی در نوار ضبط شده به تاریخ 28/6/1364 در این باره می‌گوید: «درگیر آماده سازی عملیات بعدی هستیم و این جلسه هم بدون تقاضای قبلی فرماندهان سپاه و یک دفعه پیش آمد لذا شرکت نکردم. ضمن اینکه دیگران مسائلی را نزد حضرت امام (ره) بردند که معلوم نیست چقدر واقعی باشند و ما هم حرفهایی داشتیم که فرصت مطرح کردن نزد حضرت امام (ره) را نداشتیم و در آن فرصت کم تنها کاری که می‌توانستم بکنم این بود که به نوعی توجه حضرت امام (ره) را به دغدغه‌های فرماندهان سپاه جلب کنم».

مدت نسبتاً کوتاهی بعد از این جلسه، حاج احمدآقا یادگار امام (ره) در گفتگو با محسن رضایی از او می‌خواهد که نامه‌ای به حضرت امام (ره) بنویسد و خواستار تشکیل سه نیروی زمینی، هوایی و دریایی در سپاه شود تا نیاز همیشگی سپاه به امکانات لجستیکی ارتش مرتفع شود و زمینه برای عملیات فاو به عنوان اولین عملیات مستقل سپاه مهیا شود. نامه محسن رضایی در تاریخ 15/6/1364 نوشته می‌شود.

فرمانده سپاه در این نامه با تاکید بر اینکه «شکل گیری سازمان رزم زمینی، هوایی و دریایی سپاه بعد از تنظیم اساسنامه سپاه در طول سه سال اخیر صورت گرفته است»، ضمن گلایه از تأخیر ناشی از ابهام مسئولین اجرایی کشور در «به رسمیت شناختن این تشکیلات»، خواستار تشکیل سپاه زمینی، سپاه هوایی و سپاه دریایی در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌شود. به این ترتیب فرمانده سپاه ترجیح می‌دهد یک قدم از آنچه حاج احمدآقا به او گفته پا را عقب نهد و به جای درخواست مجوز تشکیل سه نیرو، سه سپاه را تقاضا کند که از نظر مدیران اجرایی کشور قابل هضم‌تر باشد.

متن نامه محسن رضایی به حضرت امام (ره) بدین شرح است:

حضرت امام (ره) قبل از پاسخ به نامه سردار رضایی، فقهای شورای نگهبان را در جماران به حضور می‌پذیرد تا نظر فقهی و حقوقی آنها را در این باره جویا شود. حضرت امام (ره) از فقهای شورای نگهبان می‌پرسد آیا اگر حکم تشکیل سه نیروی زمینی، دریایی و هوایی را به سپاه بدهم، با قانون اساسی تعارضی ندارد؟

فقهای شورای نگهبان مهلت بیشتری می‌خواهند تا این موضوع را با حضور حقوقدانان در جلسه رسمی شورای نگهبان مورد بررسی قرار دهند. حضرت امام (ره) با تأکید بر فوری بودن مسأله، خواستار تشکیل جلسه فقهای شورای نگهبان در همان محل جماران می‌شود. جلسه برگزار می‌شود و دو و نیم ساعت به طول می‌کشد. فقهای شورای نگهبان پس از بررسی موضوع، عدم مغایرت این تصمیم با اصول قانون اساسی را به اطلاع ایشان می‌رسانند. نشانه‌های این مشورت فقهی – حقوقی حضرت امام (ره) با شورای نگهبان و دغدغه مقدس و همیشگی ایشان مبنی بر رعایت قانون اساسی را می‌توان در مطلع حکم مورخ 26/6/64 ایشان به سردار رضایی مشاهده کرد.

در پی صدور این حکم نظرات مختلفی وجود داشت که آیا علنی شود یا مخفی بماند که با مراجعه به حضرت امام و نظری که ایشان دادند حکم از صدا و سیما پخش شد.

متن حکم حضرت امام (ره) بدین شرح است:

گفتنی است این حکم در صفحه 386 جلد 19 صحیفه امام (ره) آمده است.